گالوپینگ خطوط برق

اختصاصی اکوگیلان | خاموشی گسترده برق در بخش‌هایی از آمریکا در پی سرمای شدید و یخ‌زدگی خطوط انتقال، بار دیگر این واقعیت را برجسته کرد که شبکه‌های برق، صرف‌نظر از سطح توسعه‌یافتگی کشورها، در برابر پدیده‌های حدی جوی آسیب‌پذیر هستند. این حادثه که به‌دلیل یخ‌زدن هادی‌ها و ناپایداری مکانیکی خطوط انتقال رخ داد، نه یک اتفاق استثنایی، بلکه نمونه‌ای از چالشی جهانی است که سال‌هاست در ادبیات فنی صنعت برق دنیا شناخته شده و مورد مطالعه قرار می‌گیرد. پدیده‌ای که در ایران نیز با عنوان «یخ‌زدگی خطوط» یا «گالوپینگ» شناخته می‌شود و در زمستان‌های خاص، خود را نشان می‌دهد.

آنچه در چنین شرایطی رخ می‌دهد، فراتر از یک اختلال ساده در تأمین برق است. وقتی دمای هوا به حوالی صفر درجه می‌رسد و رطوبت بالا با بارش باران یخ‌زننده یا مه سنگین ترکیب می‌شود، یخ به‌صورت نامتقارن روی هادی‌های خطوط هوایی می‌نشیند. همین عدم تقارن ظاهراً ساده، در حضور باد، تعادل آیرودینامیکی هادی را بر هم می‌زند و باعث نوسانات شدید و کشیده‌ای می‌شود که در ادبیات فنی از آن با عنوان گالوپینگ یاد می‌شود. این نوسانات می‌توانند دامنه‌ای به‌مراتب بزرگ‌تر از نوسانات عادی خطوط داشته باشند و در مواردی موجب نزدیک شدن یا حتی برخورد فازها، آسیب به مقره‌ها، اعمال تنش‌های غیرمتعارف به دکل‌ها و نهایتاً عملکرد حفاظتی شبکه شوند.

اهمیت این نکته زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم چنین پدیده‌ای محدود به شبکه‌های ضعیف یا فرسوده نیست. در آمریکا، کانادا، ژاپن و کشورهای اسکاندیناوی، که از پیشرفته‌ترین فناوری‌های صنعت برق بهره می‌برند، گالوپینگ همچنان یکی از چالش‌های شناخته‌شده بهره‌برداری از خطوط هوایی است. خاموشی اخیر در ایالت می‌سی‌سی‌پی آمریکا، با وجود زیرساخت‌های مدرن و سرمایه‌گذاری‌های سنگین، دقیقاً از همین جنس بود؛ یعنی غلبه شرایط اقلیمی حدی بر طراحی‌های مهندسی متعارف.

از این منظر، حوادث رخ‌داده در برخی نقاط استان گیلان، از جمله شهرستان سیاهکل و بخش سنگر، نه یک اتفاق غیرعادی و نه نشانه‌ای از ضعف ساختاری صنعت برق استان است. اقلیم گیلان با رطوبت بالا، پوشش گیاهی متراکم، بارش‌های مداوم و پدیده‌های خاصی مانند مه و باران یخ‌زننده، ذاتاً یکی از پیچیده‌ترین محیط‌ها برای بهره‌برداری از شبکه‌های هوایی برق محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، حتی خطوط فوق توزیع و انتقال که با استانداردهای سخت‌گیرانه طراحی شده‌اند، و همچنین خطوط فشار متوسط تحت نظارت فنی شرکت توزیع برق، ممکن است در بازه‌های زمانی محدود دچار ناپایداری شوند.

نکته کلیدی آن است که صنعت برق، در هیچ نقطه‌ای از جهان، ادعای مصونیت مطلق در برابر طبیعت ندارد. طراحی شبکه‌ها بر اساس سناریوهای محتمل انجام می‌شود، نه شرایط حدی کم‌تکرار اما پرریسک. پدیده‌هایی مانند گالوپینگ، در دسته مخاطرات با احتمال وقوع پایین اما اثرگذاری بالا قرار می‌گیرند؛ مخاطراتی که مدیریت آن‌ها بیشتر در حوزه افزایش تاب‌آوری، آمادگی عملیاتی و سرعت بازیابی تعریف می‌شود تا جلوگیری کامل از وقوع.

در همین چارچوب، عملکرد صنعت برق گیلان را باید با شاخص‌های درست سنجید. واکنش به‌موقع تیم‌های عملیاتی، ایمن‌سازی شبکه، جلوگیری از خسارات گسترده‌تر و بازگردانی تدریجی و پایدار برق، بخش مهمی از مدیریت چنین بحران‌هایی است؛ موضوعی که در حوادث اخیر نیز با تلاش نیروهای فنی و عملیاتی محقق شد. تمرکز صرف بر لحظه خاموشی، بدون در نظر گرفتن پیچیدگی فنی و شرایط اقلیمی، تحلیلی ناقص و غیرمنصفانه از واقعیت صنعت برق ارائه می‌دهد.

در سطح جهانی، راهکارهایی مانند استفاده از دمپرهای ضدگالوپینگ، اصلاح آرایش فازها، به‌کارگیری هادی‌های با مقطع و رفتار آیرودینامیکی بهینه، و بهره‌گیری از سامانه‌های پایش هوشمند، برای کاهش ریسک این پدیده به کار گرفته می‌شود. با این حال، حتی در کشورهایی که این راهکارها به‌طور گسترده اجرا شده‌اند، وقوع خاموشی‌های ناشی از یخ‌زدگی خطوط به‌طور کامل حذف نشده است. این واقعیت، نشان می‌دهد که مواجهه با تغییرات اقلیمی و افزایش رخدادهای حدی، نیازمند نگاه واقع‌بینانه، علمی و به‌دور از قضاوت‌های هیجانی است.

در نهایت، مقایسه آنچه در آمریکا رخ داده با حوادث مشابه در گیلان، نه برای توجیه خاموشی، بلکه برای تبیین علمی آن ضروری است. این مقایسه نشان می‌دهد که صنعت برق گیلان، بخشی از یک چالش جهانی را مدیریت می‌کند؛ چالشی که مرز جغرافیایی نمی‌شناسد و حل آن، بیش از هر چیز، به درک درست افکار عمومی، حمایت رسانه‌ای آگاهانه و نگاه تخصص‌محور نیاز دارد. خاموشی در چنین شرایطی، نه نشانه ناتوانی، بلکه یادآور قدرت طبیعت و ضرورت افزایش تاب‌آوری شبکه‌ها در عصر تغییر اقلیم است.

نوشته شده توسط: مدیر سایت