وقتی اجلاس کاسپین نفس تازه ای به پیاده راه رشت بخشید

اختصاصی اکوگیلان | پیاده راه فرهنگی رشت، همانند نمونه‌های شاخص در دنیا، با هدف خلق فضایی برای قدم‌زدن آرام، مکث، تعامل و تجربه فرهنگی شهروندان شکل گرفت؛ فضایی که باید به‌عنوان قلب تپنده حیات شهری، کیفیت زیست شهری را ارتقا دهد و هویت اجتماعی شهر را تقویت کند. با این حال، آنچه امروز در این پهنه باارزش دیده می‌شود، فاصله قابل‌توجهی با همان تعریف اولیه دارد. گسترش فعالیت‌های سیّال، تراکم غیرمنظم بساط‌ها و تبدیل برخی نقاط به کانون‌های رقابت اقتصادی، چهره این پیاده‌راه را به‌تدریج دگرگون کرده است.

این تحولات صرفاً محصول حضور دستفروشان نیست؛ بلکه نتیجه مجموعه‌ای از رفتارها و ساختارهای اقتصادی و مدیریتی است که در کنار هم اثرگذار شده‌اند. در کنار فشارهای معیشتی گروهی از فروشندگان، بخشی از کسبه رسمی و صاحبان واحدهای تجاری نیز، به‌منظور افزایش فروش یا پاسخ به رقابت موجود، اقدام به استقرار عناصر موقت یا چیدمان اضافی در حریم پیاده‌راه کرده‌اند. هرچند این رفتارها در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل مرز میان فعالیت رسمی و غیررسمی را کمرنگ کرده و به شرایطی دامن زده که در آن نظم حرکت و خوانایی فضای عمومی کاهش می‌یابد. طرح این نکته، به‌معنای نکوهش هیچ گروهی نیست؛ بلکه تبیینی فنی از وضعیتی است که از نظر شهرسازی، نتیجه تعامل پیچیده نیروهای اقتصادی در نبود سازوکار مشخص مدیریت فضاست.

اظهارات برخی اعضای شورای شهر درباره «ریشه‌دواندن بساط‌های ثابت» و «قابلیت معامله پیدا کردن برخی نقاط»، و نیز تأکید رئیس شورا بر اینکه شهرداری به‌تنهایی توان ساماندهی این پهنه را ندارد، نشان می‌دهد که ما با یک مسأله چندوجهی مواجهیم؛ مسأله‌ای که نیازمند هماهنگی میان نهادهای مختلف و بازنگری در شیوه مدیریت فضاهای عمومی است.

در چنین شرایطی، کیفیت پیاده‌راه ـ که باید معرف فرهنگ شهری باشد ـ به‌تدریج تضعیف می‌شود. شهروندانی که برای قدم‌زدن، نشستن یا لذت بردن از فضای شهری به این مسیر می‌آیند، با محدودیت‌های حرکتی روبه‌رو می‌شوند؛ کسبه رسمی انتظار رقابتی منصفانه‌تر دارند؛ فروشندگان سیّال چارچوب مشخص و پایدار ندارند؛ و مدیریت شهری نیز با محدوده‌ای مواجه است که در آن اجرای سیاست‌ها دشوار می‌شود. مجموعه این عوامل، همه و همه، نشان می‌دهد که پیاده‌راه فرهنگی رشت از مسیر اصلی خود خارج شده و در معرض تبدیل شدن به یک بازارچه غیرپایدار قرار گرفته است.

با این حال، تجربه کوتاه آزادسازی پیاده‌راه در روزهای برگزاری اجلاس ثابت کرد که بازگرداندن کیفیت و آرامش به این فضا امکان‌پذیر است. همان چند روز کافی بود تا مردم دوباره معنای واقعی پیاده‌راه را حس کنند؛ حرکتی روان، امکان مکث، آرامش بصری و حس تعلق به شهر. این تجربه روشن می‌سازد که ساماندهی دقیق، نه یک رؤیا، بلکه گزینه‌ای عملی و قابل تحقق است.

راه‌حل نیز تقابل یا حذف نیست؛ بلکه ساماندهی هوشمندانه، عادلانه و مبتنی بر اصول شهرسازی است. تعیین حدود و اندازه فعالیت‌های سیّال، تعریف پهنه‌های مجاز، تدوین قواعد شفاف برای بهره‌برداری از حریم پیاده‌راه، ایجاد بازارچه‌های سامان‌یافته برای فعالیت‌های موقت و استقرار نظام نظارت یکپارچه، هم می‌تواند حقوق گروه‌های مختلف را صیانت کند و هم کیفیت فضای عمومی را ارتقا دهد. تجربه بسیاری از شهرها نشان داده که این همزیستی ممکن و پایدار است، اگر مدیریت شهری نقش راهبر فعال را ایفا کند.

پیاده‌راه فرهنگی رشت سرمایه‌ای نمادین و اجتماعی برای شهر است؛ اگر مدیریت نشود، هویت اصلی خود را از دست می‌دهد و به پهنه‌ای بدل می‌شود که نه معرف فرهنگ شهری است و نه پاسخگوی نیاز واقعی معیشت. اکنون زمان آن است که این فضا بر اساس فلسفه وجودی‌اش بازتعریف و بازساماندهی شود؛ به گونه‌ای که هم شأن شهر رعایت شود و هم معیشت شهروندان در چارچوبی آبرومند و منظم حمایت گردد.

رشت سزاوار آن است که پیاده‌راهش، دوباره پیاده‌راه باشد:
فضایی عمومی، فرهنگی و انسانی؛ با نظمی حرفه‌ای و احترام به همه ذی‌نفعان.

نوشته شده توسط: مدیر سایت