میراثی در ترازوی توسعه و حفاظت

اکوگیلان/اختصاصی- در ضلع شرقی سبزه‌میدان رشت، عمارتی ایستاده که از روزگار قاجار تا امروز، شاهد تحولات پرشتاب این شهر بوده است؛ خانه تاریخی محمدولی‌خان تنکابنی، معروف به خانه قدیری. این بنا با ایوان‌های بلند، پنجره‌های ارسی و ساختار دوگانه تابستان‌نشین و زمستان‌نشین، نمونه‌ای شاخص از معماری بومی گیلان در دوران قاجار و یادگاری ارزشمند از تاریخ اجتماعی و فرهنگی رشت است.

در هفته‌های اخیر اما، ساخت بنایی چهارطبقه در جوار این عمارت تاریخی، به موضوعی بحث‌برانگیز میان نهادهای متولی، کارشناسان و افکار عمومی تبدیل شده است. مجوزی که روزی با تأیید مدیر وقت میراث فرهنگی صادر شد و سپس لغو گردید، اکنون به نمادی از اختلاف دیدگاه‌ها درباره چگونگی هم‌زیستی توسعه شهری و حفاظت از میراث فرهنگی بدل شده است. در حالی‌که بخشی از دیوار پشتی حیاط خانه قدیری در جریان این عملیات عمرانی آسیب دیده، هر یک از دستگاه‌های مسئول، بر صحت عملکرد قانونی خود تأکید دارند.
مسئولان میراث فرهنگی گیلان می‌گویند این مجوز با رعایت ضوابط صادر شده و هرگونه خسارت احتمالی باید توسط مالک جبران شود. به گفته‌ی «مجید کوهی»، معاون میراث فرهنگی استان، ارتفاع مجاز در ساخت رعایت شده و فعالیت کارگاه فعلاً برای بررسی‌های کارشناسی متوقف است. در عین حال او اذعان دارد که در سال‌های گذشته، سه ضلع دیگر این بنا نیز با ساخت‌وسازهای پنج و شش‌طبقه احاطه شده‌اند و همین امر، جلوه بصری و تاریخی اثر را تحت‌تأثیر قرار داده است.
کارشناسان اما بر این باورند که مسئله فراتر از ضوابط عددی ارتفاع است؛ موضوع اصلی، حریم فرهنگی و بصری اثر است — محدوده‌ای که بنا در آن معنا و اصالت خود را حفظ می‌کند. حتی اگر مجوزها در چارچوب قانون صادر شده باشند، هماهنگی کالبدی، تناسب مقیاس و حفظ دید بصری بناهای تاریخی، بخشی از مسئولیت مدیریت شهری و فرهنگی است که نباید به حاشیه رانده شود.
در این میان، اختلاف میان شهرداری منطقه یک و میراث فرهنگی را نباید صرفاً نشانه‌ی تقابل دیدگاه‌ها دانست، بلکه می‌توان آن را بازتاب ضعف در نظام تصمیم‌گیری هماهنگ میان نهادهای متولی دانست. تجربه شهرهای تاریخی نشان داده است که توسعه شهری و حفاظت از میراث، در صورت وجود برنامه‌ریزی و گفت‌وگوی فنی، قابل جمع هستند و نه در تضاد با یکدیگر.
خانه قدیری، امروز بیش از هر زمان دیگری، نماد آزمونی برای درک ما از «ارزش مکان» است. اگرچه این عمارت اکنون کاربری اداری دارد، اما در اصل بخشی از هویت جمعی رشت محسوب می‌شود. حفظ آن، نه صرفاً وظیفه‌ای قانونی، بلکه ضرورتی فرهنگی و حتی اقتصادی برای آینده شهری است که ریشه‌هایش را در تاریخ و زیبایی می‌جوید./انتهای پیام

نوشته شده توسط: مدیر سایت